AMIR TEMUR OBRAZINING ILK BADIIY MODELLARI: OʻZBEK VA RUS ADABIYOTIDA «ICHKI» VA «TASHQI» NIGOH
Main Article Content
Abstract
Maqola Amir Temur siymosining badiiy soʻz sanʼatida ilk bor qanday gavdalanganini ogʻzaki epos va oʻrta asr yozma adabiyoti bosqichlarini oʻzbek va rus anʼanalari kesimida oʻrganadi. Tadqiqot Alisher Navoiy asarlari, qadimgi rus adabiyoti yodgorligi «Повесть о Темир-Аксаке» hamda H. Sodiqov va boshqa folklorshunoslar tomonidan yozib olingan oʻzbek xalq rivoyatlariga tayanadi. Qiyosiy-tipologik va imagologik yondashuvlar, shuningdek madaniy xotira nazariyasi asosida obrazni tasvirlashning ikki mustaqil tipologik modeli asoslab beriladi. Oʻzbek adabiyotidagi «ichki» modelda Temur Alloh tanlagan hukmdor, ilm-fan va madaniyat homiysi, davlatchilik timsoli sifatida namoyon boʻladi; rus adabiyotidagi «tashqi» modelda esa u xavf manbai, ilohiy sinov vositasi va «yangi Batuxon» sifatida idrok etiladi. Tahlil natijalari bir xil tarjimai hol tafsilotlari: oqsoqlik, yoshlik yillari, xalqqa munosabat, ya’ni ikki anʼanada qarama-qarshi maʼno kasb etishini koʻrsatadi. Muallif fikricha, bu tafovut tarixiy faktlardagi farqdan emas, balki madaniy xotiraning turlicha strategiyalaridan kelib chiqadi va tizimli xarakterga ega boʻlib, obrazning keyingi asrlar adabiyotidagi evolyutsiyasi yoʻnalishini oldindan belgilab beradi.
Article Details
Section
References
1.Алишер Навоий. Мажолис ун-нафоис // Мукаммал асарлар тўплами: 20 жилдлик. - Тошкент: Фан, 1987–2003.
2.Алишер Навоий. Муҳокамат ул-луғатайн // Мукаммал асарлар тўплами: 20 жилдлик. - Тошкент: Фан, 1987–2003.
3.Алишер Навоий. Хамса // Мукаммал асарлар тўплами: 20 жилдлик. - Тошкент: Фан, 1991.
4.Библиотека литературы Древней Руси / РАН. Ин-т рус. лит. (Пушкинский Дом); под ред. Д. С. Лихачёва и др. - СПб.: Наука, 1999. - Т. 6: XIV - середина XV века. - 583 с.
5.Полное собрание русских летописей. - Т. XI: Летописный сборник, именуемый Патриаршею или Никоновскою летописью. - М.: Языки русской культуры, 2000.
6.Содиқов Ҳ. Амир Темур ҳаётидаги ғаройиботлар: Тарихий бадиалар. - Тошкент: ART FLEX, 2007. - 320 б.
7.Бородин С. П. Звёзды над Самаркандом: трилогия. Кн. 1: Хромой Тимур. Ташкент: Узбекистан, 1981. - 320 с.
8.Бертельс Е. Э. Избранные труды. Навои и Джами. - М.: Наука, 1965. - 498 с.
9.Иванов П. П. Повесть о Темир Аксаке // Средневековые тексты Востока. - М.: Наука, 2008. - С. 40-56.
10.Комарова А. В. Хроникальные представления о Тимуридах. - СПб.: Восток-Пресс, 2015. - С. 102-115.
11.Пардаева З. Ж. Художественно-типологическая интерпретация исторических героев в русской и русскоязычной литературе Узбекистана: автореф. дис. … канд. филол. наук. - Ташкент, 1995. - 24 с.
12.Сирожиддинов Ш. Алишер Навоий: манбаларнинг қиёсий-типологик, текстологик таҳлили. - Тошкент: Akademnashr, 2011. - 272 б.
13.Ҳайитметов А. Алишер Навоийнинг адабий-танқидий қарашлари. - Тошкент: Фан, 1959. - 232 б.