OʻZBEK VA INGLIZ TILLARIDA XOTIRA FE’LLARINING SEMANTIK-PRAGMATIK XUSUSIYATLARI

Main Article Content

Ganiyeva Mohidil Muydinjon qizi

Abstract

Maqolada oʻzbek va ingliz tillaridagi xotira fe’llari (esla-, yodla-, eslat-, unut- va remember, recall, memorize, remind, forget kabilar) qiyosiy-chogʻishtirma aspektda tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi xotira jarayonining turli bosqichlarini (kodlash, saqlash, esga tushirish, yoʻqotish) ifodalovchi leksik birliklarning semantik tuzilishini hamda ularning nutqda bajaradigan pragmatik vazifalarini aniqlashdan iborat. Tahlil natijalariga koʻra, oʻzbek tilida xotira leksikasi uch qatlamli (turkiy, fors-tojik va arab) tabiatga ega boʻlib, unutish hodisasi koʻpincha noagentiv (tajriba egasi ablativda kelgan) konstruksiyalar orqali ifodalanadi; ingliz tilida esa ushbu fe’llarning sintaktik komplementatsiyasi (to-infinitive va -ing shakllari) implikativlik va faktivlik farqlarini belgilaydi. Pragmatik jihatdan har ikki tilda unutish fe’llari uzr soʻrash va yuzni saqlash (face-saving) strategiyasi sifatida, eslatish fe’llari esa muloyim buyruq va ogohlantirish vositasi sifatida qoʻllanadi.

Article Details

Section

Articles

References

1.Aikhenvald A.Y. Evidentiality. Oxford: Oxford University Press, 2004.

2.Brown P., Levinson S.C. Politeness: Some Universals in Language Usage. Cambridge: Cambridge University Press, 1987.

3.DeLancey S. Mirativity: The grammatical marking of unexpected information // Linguistic Typology, 1997, Vol. 1, No. 1, pp. 33–52.

4.Johanson L., Csató É.Á. (eds.) The Turkic Languages. London: Routledge, 1998.

5.Karttunen L. Implicative verbs // Language, 1971, Vol. 47, No. 2, pp. 340–358.

6.Kiparsky P., Kiparsky C. Fact // Bierwisch M., Heidolph K.E. (eds.) Progress in Linguistics. The Hague: Mouton, 1970, pp. 143–173.

7.Levin B. English Verb Classes and Alternations: A Preliminary Investigation. Chicago: University of Chicago Press, 1993.

8.Lyons J. Semantics. Cambridge: Cambridge University Press, 1977.

9.Tulving E. Episodic and semantic memory // Tulving E., Donaldson W. (eds.) Organization of Memory. New York: Academic Press, 1972, pp. 381–403.

10.Wierzbicka A. Semantics: Primes and Universals. Oxford: Oxford University Press, 1996.

11.Oʻzbek tilining izohli lugʻati: 5 jildli. Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi, 2006–2008.