BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHILARINING IJODIY KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI (ONA TILI VA O‘QISH SAVODXONLIGI MISOLIDA)
Keywords:
boshlang‘ich ta’lim, boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi, ijodiy kompetensiya, kreativ fikrlash, pedagogik kreativlik, ona tili, o‘qish savodxonligi, ijodiy topshiriq, ochiq topshiriq, refleksiya, metodik model.Abstract
Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining ijodiy kompetensiyalarini rivojlantirishning nazariy-metodologik asoslari hamda ona tili va o‘qish savodxonligi fanlarini o‘qitish jarayonida ulardan samarali foydalanish metodikasi tadqiq etiladi. Tadqiqotning dolzarbligi boshlang‘ich ta’limda o‘quvchining tayyor bilimni o‘zlashtirishidan ko‘ra, mustaqil fikrlashi, turli g‘oyalarni ilgari surishi, matnni tahlil qilishi, muqobil yechimlarni izlash va o‘z fikrini asoslashiga yo‘naltirilgan ta’lim muhitini yaratish zarurati bilan belgilanadi. Tadqiqotda ilmiy adabiyotlarni tizimli tahlil qilish, qiyosiy tahlil, pedagogik modellashtirish, umumlashtirish va metodik loyihalash usullaridan foydalanildi. Natijada boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining ijodiy kompetensiyasini rivojlantirishning diagnostik, motivatsion, g‘oyaviy-generativ, metodik-amaliy, refleksiv va baholash komponentlarini qamrab oluvchi metodik model ishlab chiqildi. Ona tili va o‘qish savodxonligi darslari uchun ochiq topshiriqlar, muammoli vaziyatlar, matnni qayta yaratish, muqobil sarlavha va yakun ishlab chiqish, qahramon nuqtayi nazarini o‘zgartirish, assotsiativ xarita, ijodiy yozuv, “Agar...?” tipidagi savollar va refleksiv topshiriqlardan foydalanish imkoniyatlari asoslandi. Tadqiqot natijalari o‘qituvchining ijodiy kompetensiyasini faqat individual qobiliyat sifatida emas, balki maxsus tashkil etilgan pedagogik faoliyat orqali rivojlantiriladigan kasbiy kompetensiya sifatida talqin qilish imkonini beradi.
References
1.OECD. PISA 2022 Assessment and Analytical Framework: PISA 2022 Creative Thinking Framework. Paris: OECD Publishing, 2023. DOI: https://doi.org/10.1787/dfe0bf9c-en.
2.OECD. PISA 2022 Results (Volume III): Creative Minds, Creative Schools. Paris: OECD Publishing, 2024. DOI: https://doi.org/10.1787/765ee8c2-en.
3.Vincent-Lancrin, S., González-Sancho, C., Bouckaert, M., de Luca, F., Fernández-Barrerra, M., Jacotin, G., Urgel, J., Vidal, Q. Fostering Students’ Creativity and Critical Thinking: What It Means in School. Paris: OECD Publishing, 2019. 360 p. DOI: https://doi.org/10.1787/62212c37-en.
4.Ruiz-del-Pino, B., Fernández-Martín, F. D., Arco-Tirado, J. L. Creativity training programs in primary education: A systematic review and meta-analysis. Thinking Skills and Creativity, 2022, Vol. 46, Article 101172. DOI: https://doi.org/10.1016/j.tsc.2022.101172.
5.Bereczki, E. O., Kárpáti, A. Teachers’ beliefs about creativity and its nurture: A systematic review of the recent research literature. Educational Research Review, 2018, Vol. 23, pp. 25–56. DOI: https://doi.org/10.1016/j.edurev.2017.10.003.
6.Paz-Baruch, N., Grovas, G., Mevarech, Z. R. The effects of meta-creative pedagogy on elementary school students’ creative thinking. Metacognition and Learning, 2025, Vol. 20, Article 9. DOI: https://doi.org/10.1007/s11409-025-09412-6.
7.Ritter, S. M., Gu, X., Crijns, M., Biekens, P. Fostering students’ creative thinking skills by means of a one-year creativity training program. PLOS ONE, 2020, Vol. 15, No. 3, e0229773. DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0229773.
8.Runco, M. A., Jaeger, G. J. The standard definition of creativity. Creativity Research Journal, 2012, Vol. 24, No. 1, pp. 92–96. DOI: https://doi.org/10.1080/10400419.2012.650092.
9.Beghetto, R. A. Creative learning: A fresh look. Journal of Cognitive Education and Psychology, 2019, Vol. 18, No. 2, pp. 137–146. DOI: https://doi.org/10.1891/1945-8959.18.2.137.
10.OECD. Supporting Students to Think Creatively: What Education Policy Can Do. Paris: OECD Publishing, 2023.